Γιάννης Aλαβάνος: Απάντηση στην επιστολή του Υπουργού Παιδείας και στην ερμηνευτική εγκύκλιο του

Απάντηση στην από 27.11.2014 επιστολή του Υπουργού Παιδείας και την από 9.12.2014 ερμηνευτική εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας επι των διατάξεων Ν. 4301/2014 (ΦΕΚ Α' 223/07.10.2014).

Γιάννη Π. Αλαβάνου, δικηγόρο παρ’ Αρείω Πάγω, Κάνιγγος 27, 106 82 Αθήνα.

Email : jalavano@otenet.gr

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

1. Γενικά

Με το κείμενο αυτό επιχειρούμε να σχολιάσουμε και να απαντήσουμε αφενός στην από 27-11-2014 επιστολή του Υπουργού Παιδείας και αφετέρου στην 9-12-2014 ερμηνευτική εγκύκλιο του Υπουργείου Παιδείας που αφορά τις διατάξεις του Ν. 4301/2014 σχετικά με το νομικό καθεστώς του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου, Π.Ι.Ι.Ε.Τ.

Καταρχήν, πρέπει να τονιστεί ότι τόσον η επιστολή του κου Υπουργού όσον και η ερμηνευτική εγκύκλιος του Υπουργείου Παιδείας, δεν αποτελούν αυθεντική ερμηνεία των διατάξεων του νόμου, αλλά απηχούν τις απόψεις των συντακτών των κειμένων αυτών, αφού αυθεντική ερμηνεία νόμων κάνει μόνο η Βουλή και στην πράξη τα Δικαστήρια. Παρόλα ταύτα, όμως, και η άποψη αυτή, που διατυπώνεται στα πιο πάνω κείμενα, αποτελεί ένα μέρος του διαλόγου που πρέπει να γίνεται και ίσως έπρεπε να είχε γίνει, κατά τις πρόσφατες ρυθμίσεις που αφορούν το Π.Ι.Ι.Ε.Τ., όπου έπρεπε να υπάρχει διαβούλευση, προ της ψηφίσεώς τους από τη Βουλή, στάδιο το οποίο παραλήφθηκε.

Από την αρχή θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι και τα δύο κείμενα είναι μνημεία «νομικού ακροβατισμού». «Νομικό ακροβατισμό» έχουμε όταν ο συντάκτης ενός κειμένου αρχίζει τη διατύπωση του συλλογισμού του από μια νομική βάση, δηλαδή ένα νομοθετικό κείμενο, και όταν διαπιστώσει ότι κατά την οικοδόμηση του συλλογισμού του, θα καταλήξει σε αδιέξοδο ή σε μη επιθυμητό αποτέλεσμα, αλλάζει τη νομική βάση, αναφέρεται δηλαδή σε άλλο νομοθέτημα και προσπαθεί από κει να καταλήξει στο αποτέλεσμα που θέλει. Αυτή είναι η περίπτωση των δύο κειμένων.

2. Τι θέλει να πει ο συντάκτης των κειμένων

Ο συντάκτης των κειμένων επιχειρεί να μας πείσει ότι το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. δεν ήταν ποτέ εκκλησιαστικό ίδρυμα, ούτε κατέστη εκκλησιαστικό με τις νέες νομοθετικές ρυθμίσεις του Ν. 4301/2014, αλλά ένα απλό Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, Ν.Π.Δ.Δ., με θρησκευτικό ρόλο και χαρακτήρα. Η εξαίρεσή του από τις διατάξεις των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και Ιερών Προσκυνημάτων, που θεσπίστηκε με την παρ. 1 του αρθ. 66 του Ν. 590/1977 «Καταστατικός Χάρτης της Εκκλησίας της Ελλάδος», έγινε ως εκ περισσού και τώρα καταργήθηκε με την παρ. 6 του αρθ. 51 του Ν. 4301/2014, προκειμένου να μην υπάρξει σύγχυση.

ΣΗΜ. Όπως παρουσιάζεται στα κείμενα, το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. ήταν πχ όπως η Δ.Ε.Η. και η Ε.Υ.Δ.Α.Π. Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου και, ενώ δεν είχε καμία σχέση με τα εκκλησιαστικά ιδρύματα και Ιερά Προσκυνήματα, εξαιρέθηκε από αυτά εκ παραδρομής ή αβλεψίας του νομοθέτη και συντάκτη του Ν. 590/1977. Αυτό μακάρι να συνέβαινε, αλλά είναι ένας αιθεροβάμων συλλογισμός. Στη συνέχεια, ο συντάκτης των δύο πιο πάνω κειμένων, δηλ της επιστολής και της ερμηνευτικής εγκυκλίου του Υπουργείου Παιδείας, βασίζει το συλλογισμό του στη νομική βάση του άρθρου 68 του Ν. 4235/2014 (ΦΕΚ Α’ 32/11-2-2014) και μας προτρέπει να διαβάσουμε το άρθρο 51 παρ. 6 του Ν. 4301/2014, σε συνδυασμό με το άρθρο 68 του Ν. 4235/2014.

ΣΗΜ. Εδώ πρόκειται για αλλαγή της νομικής βάσεως του συλλογισμού του. Στη συνέχεια, επιστρέφει στο Ν. 590/1977, δηλ. στον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος, και σε συνδυασμό με την παρ. 1 του άρθρου 51 Ν. 4301/2014, αναφέρει ότι, η νέα διάταξη που αφορά τα Μητροπολιτικά Συμβούλια δεν αφορά το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. αλλά και στην περίπτωση που το αφορά, όπως επίσης αν στο μέλλον υπάρξουν κανονιστικές πράξεις της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, δεν θα αγγίζουν το Π.Ι.Ι.Ε.Τ., αφού αυτό διέπεται από τις διατάξεις του Ν. 349/1976, που είναι ο νόμος περί διοικήσεως του Πανελληνίου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελιστρίας Τήνου.

ΣΗΜ. Στο σημείο αυτό του συλλογισμού του, ο συντάκτης των δύο πιο πάνω κειμένων εξετάζει την πιθανότητα το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. να είναι εκκλησιαστικό ίδρυμα.

Με αυτή τη δαιδαλώδη πορεία του συλλογισμού του συντάκτη των δύο κειμένων, την οποία δύσκολα μπορεί να παρακολουθήσει ο αναγνώστης, πλην, όμως, εύκολα μπορεί να κατανοήσει ότι ο συντάκτης βρίσκεται σε σύγχυση, αλλά και σε μεγάλη αγωνία, προσπαθώντας να μας εξηγήσει ότι δεν συμβαίνει τίποτα το δυσμενές, δεν άλλαξε κάτι και όλα βαίνουν καλώς.

3. Τι δεν αναφέρει ο συντάκτης των δύο κειμένων

Δεν αναφέρεται πουθενά στη «Διαθήκη των Κτητόρων», στη συστατική πράξη του Π.Ι.Ι.Ε.Τ., ότι δηλαδή η περιουσία του Π.Ι.Ι.Ε.Τ., στην οποία περιλαμβάνεται ο Ιερός Ναός και τα κτίρια, δεν προήλθε από παρθενογένεση, αλλά προήλθε από δωρεά ευσεβών Τηνίων πολιτών, οι οποίοι έκτισαν τον Ιερό Ναό και τα κτίρια και καθόρισαν τον τρόπο Διοικήσεώς του. Έτσι, ο συντάκτης των δύο πιο πάνω κειμένων, αποσιωπά το σημαντικό αυτό γεγονός ενώ στο κείμενο φαίνεται ότι γνωρίζει και έχει σημασία γι’ αυτόν πώς συστήνεται ένας οργανισμός. Αν είχε αναφερθεί στο γεγονός αυτό, όπως θα όφειλε, θα έπρεπε να συνεχίσει τον συλλογισμό του και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι πρόσφατες νομοθετικές ρυθμίσεις του Ν. 4301/2014 είναι αντισυνταγματικές, παράνομες και, συνεπώς, ακυρωτέες, αφού πλήττουν ευθέως τα άρθρα 17 και 109 του Συντάγματος, που αναφέρονται στην προστασία της ιδιοκτησίας, καθώς και στην απαγόρευση μεταβολής δωρεάς, κωδικέλλου, διαθήκης, κλπ.

Β. ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΩΝ ΔΥΟ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

1. Εκκλησιαστικό ίδρυμα

Το Π.Ι.Ι.Ε.Τ., όπως πολλές φορές έχει αναφερθεί, ιδρύθηκε με πράξη ιδιωτών και όχι της Εκκλησίας, έχει όμως θρησκευτικό ρόλο και χαρακτήρα και κοινωφελή σκοπό, όπως οι ίδιοι οι κτήτορες – δωρητές όρισαν στη «Διαθήκη των Κτητόρων». Οι ίδιοι οι κτήτορες – δωρητές, θέλοντας να εξασφαλίσουν τον κοινωφελή σκοπό του Π.Ι.Ι.Ε.Τ., αλλά και να αναγνωρίσουν το θρησκευτικό ρόλο και χαρακτήρα του, όπως επίσης ότι ένα μέρος του Π.Ι.Ι.Ε.Τ., ο Ιερός Ναός της Μεγαλόχαρης είχε ήδη αποδοθεί στη δημόσια λατρεία, συνέστησαν Ίδρυμα, ορίζοντας και τον τρόπο διοικήσεώς του, και ουδέποτε θεώρησαν ότι η περιουσία αυτή, είναι ιδιωτική. Το ίδρυμα αυτό, το Π.Ι.Ι.Ε.Τ., δεν έγινε ποτέ, από συστάσεώς του, εκκλησιαστικό. Οι ίδιοι οι κτήτορες – δωρητές, αναγνωρίζοντας την πραγματική κατάσταση που αμέσως διαμορφώθηκε, και ότι ένα μέρος του Π.Ι.Ι.Ε.Τ., ο Ιερός Ναός, είχε αποδοθεί στη δημόσια λατρεία, με την επίσκεψη χιλιάδων προσκυνητών, αναγνώρισαν ότι ο Ιερός Ναός είχε το χαρακτήρα του Ιερού Προσκυνήματος. Προκειμένου, λοιπόν, να διαλυθεί η οποιαδήποτε σύγχυση και να μην υπάρξει καμία αμφιβολία ότι το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. είναι εκκλησιαστικό ίδρυμα ή Ιερό Προσκύνημα με την έννοια του Ν. 590/1977, ότι δηλαδή υπάγεται στις διατάξεις περί εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και Ιερών Προσκυνημάτων, εξαιρέθηκε ρητά από τις διατάξεις αυτές με την παρ. 1 του αρθ. 66 του Ν. 590/1977. Αυτή η διάταξη είναι μοναδική και θεμελιακή για την αυτοτέλεια και το αυτοδιοίκητο του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. Ακόμη και αν δεχθούμε ότι η διάταξη αυτή έγινε εκ περισσού, γιατί το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. δεν ήταν ποτέ εκκλησιαστικό ίδρυμα, η εξαίρεση που θεσπίστηκε στο άρθρο αυτό, διέλυε κάθε αμφιβολία και κατά τρόπο κατηγορηματικό και σαφή έδινε την απάντηση για τη νομική κατάσταση του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. Εδώ προκύπτουν πολλά ερωτήματα σε σχέση με τις νέες αντισυνταγματικές νομοθετικές ρυθμίσεις:

α) Ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο καταργήθηκε η παρ. 1 του άρθρου 66 Ν. 590/1977, δηλ. η εξαίρεση από τις διατάξεις για τα εκκλησιαστικά ιδρύματα και ιερά προσκυνήματα, με την παρ. 6 του αρθ. 51 του Ν. 4301/2014, αφού και ο συντάκτης των δύο πιο πάνω κειμένων αναγνωρίζει ότι το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. δεν είναι εκκλησιαστικό ίδρυμα. Καταργήθηκε δηλαδή η μόνη διάταξη που ρητά και κατηγορηματικά ανέφερε ότι το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. δεν είναι εκκλησιαστικό ίδρυμα.

β) Σύμφωνα με την παρ. 5 του άρθρ. 35 του Ν. 590/1977, όπως ίσχυε αρχικά, το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. εθεωρείτο εκκλησιαστικό ίδρυμα αφού η διάταξη της παραγράφου αυτής ρητά αναφέρει ότι τα Μητροπολιτικά Συμβούλια διαχειρίζονται την περιουσία των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και ιερών προσκυνημάτων, χωρίς να θίγεται η ισχύς του Ν. 349/1976, δηλαδή η ισχύς του Νόμου που ρυθμίζει τη Διοίκηση του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. Έτσι, είναι σαφές ότι η διάταξη αυτή θεωρούσε το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. εκκλησιαστικό ίδρυμα, λόγω όμως της εξαιρέσεως της παραγράφου 1 του άρθρου 66 του ιδίου Νόμου, αυτό εξαιρείτο από την εφαρμογή των διατάξεων αυτών και έτσι το Μητροπολιτικό Συμβούλιο Σύρου δεν μπορούσε να ελέγξει τη νομιμότητα και σκοπιμότητα των αποφάσεων της Διοικούσας Επιτροπής του. Τούτο, όμως, σήμερα με την κατάργηση της εξαιρέσεως είναι δυνατό.

γ) Το ίδιο το Υπουργείο Παιδείας, αλλά και ο σημερινός νομοθέτης και συντάκτης του Ν. 4235/2014 στο οποίο μας προτρέπει ο συντάκτης των δύο πιο πάνω κειμένων, ιδίως δε της ερμηνευτικής εγκυκλίου, να έχουμε ως νομική βάση, στο άρθρο 68 παρ. 1 υποπαρ. 3 θεωρεί ότι το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. (νομικό πρόσωπο του άρθ. 1 Ν. 349/1976) είναι εκκλησιαστικό ίδρυμα, αφού το συγκαταλέγει και το εντάσσει στις ρυθμίσεις του άρθρου 68 του Ν. 4235/2014, μαζί με τις ιερές μονές και τα άλλα εκκλησιαστικά ιδρύματα.

δ) Ο συντάκτης της ερμηνευτικής εγκυκλίου, ο οποίος μας προτρέπει να διαβάζουμε το άρθρο 51 παρ. 6 του Ν. 4301/2014 σε συνδυασμό με το άρθρο 68 του Ν. 4235/2014, ασφαλώς δεν αγνοεί το γεγονός ότι με την παράγραφο 4 του άρθρου 68 του Ν. 4235/2014, τροποποιήθηκε το άρθρο 1 παρ. 4 του Ν. 590/1977 και έτσι επιτρέπεται από τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο (Δ.Ι.Σ.) και την Ιερά Σύνοδο της Ιεραρχίας (Ι.Σ.Ι.) με απόφασή τους να τροποποιούνται οι οργανισμοί των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων, μεταξύ των οποίων και του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. ασφαλώς χωρίς να θίγεται ο τρόπος εκλογής της διοίκησης του Π.Ι.Ι.Ε.Τ., που είναι το μοναδικό αντικείμενο που ρυθμίζεται από το Ν. 349/1976.

ε) Εφόσον το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. κατέστη εκκλησιαστικό ίδρυμα, οι αποφάσεις της Διοικούσας Επιτροπής του δεν είναι εκτελεστές αλλά ελέγχονται για τη νομιμότητα και σκοπιμότητά τους από το Μητροπολιτικό Συμβούλιο της Ι. Μ. Σύρου και τον ίδιο τον Μητροπολίτη. Ήδη με το άρθρο 51 παρ. 1 του Ν. 4301/2014 ορίζεται ότι Μητροπολιτικά Συμβούλια ιδρύονται στην έδρα κάθε Ιεράς Μητροπόλεως.

στ) Μία πρόγευση του τρόπου εξουσίας της επισήμου Εκκλησίας επί του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. και της μεταχείρισής του από αυτήν, αποτελεί και το από 10-12-2014 Ανακοινωθέν της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπου αναφέρει ρητά και κατηγορηματικά και από κυριαρχική θέση ότι «δεν θα επιτρέψομεν …» να μην είναι Πρόεδρος ο εκάστοτε επιχώριος Μητροπολίτης Σύρου.

2. Διοικούσα Επιτροπή

Η Διοικούσα Επιτροπή του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. εκλέγεται κατά τον τρόπο που ορίζει ο Ν. 349/1976, ο οποίος είναι σε ισχύ μετά τις τροποποιήσεις που έχουν γίνει σε αυτόν, από ειδικό εκλεκτορικό σώμα. Η Επιτροπή εκλέγεται από ειδικό εκλεκτορικό σώμα, η εκτελεστότητα, όμως, των αποφάσεών της, εφόσον το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. κατέστη εκκλησιαστικό ίδρυμα, ελέγχονται ως προς τη νομιμότητα και σκοπιμότητά τους από το Μητροπολιτικό Συμβούλιο της Ιεράς Μητροπόλεως Σύρου.

Στην παράγραφο 1 του άρθρου 51 του Ν. 4301/2014, αφού αναφέρεται ότι Μητροπολιτικό Συμβούλιο ιδρύεται στην έδρα κάθε Ιεράς Μητροπόλεως, η διάταξη συνεχίζει αναφέροντας ότι η συγκρότηση και οι αρμοδιότητες του Μητροπολιτικού Συμβουλίου καθορίζονται με πράξη και απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, Δ.Ι.Σ. Οι αρμοδιότητες, όμως, αυτές είχαν ήδη διατυπωθεί στην παράγραφο 5 του άρθρου 35 του Ν. 590/1977 και ανεφέροντο και στα εκκλησιαστικά ιδρύματα. Στην ίδια παράγραφο ανεφέρετο ότι η διαχείριση της περιουσίας των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και ιερών προσκυνημάτων γίνεται από το Μητροπολιτικό Συμβούλιο, χωρίς να θίγεται η ισχύς του Ν. 349/1976. Εξ αυτής της διατάξεως, η οποία έχει τώρα αντικατασταθεί με την παράγραφο 1 του άρθρου 51 του Ν. 4301/2014, γίνεται σαφές ότι το Π.Ι.Ι.Ε.Τ. υπήγετο στις διατάξεις των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και ιερών προσκυνημάτων αν δεν υπήρχε η εξαίρεση της παραγράφου 1 του άρθρου 66 του Ν. 590/1977 αφενός και ότι στις αρμοδιότητες των Μητροπολιτικών Συμβουλίων ήταν και είναι η διαχείριση της περιουσίας των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και ιερών προσκυνημάτων αφετέρου.

Σύμφωνα με την ισχύουσα διάταξη περί Μητροπολιτικών Συμβουλίων της παραγράφου 1 του άρθρου 51 του Ν. 4301/2014 παρέχεται εν λευκώ εξουσιοδότηση στην Διαρκή Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Δ.Ι.Σ.) να καθορίσει τις αρμοδιότητες των Μητροπολιτικών Συμβουλίων. Επιπλέον, ουδέν αναφέρεται για εκκλησιαστικά ιδρύματα και ιερά προσκυνήματα και ούτε κάτι σχετικό με την ισχύ του Ν. 349/1976. Έτσι, όταν ο νόμος σιωπά και δεν διακρίνει, ούτε εμείς μπορούμε να διακρίνουμε και τούτο σημαίνει ότι στις αρμοδιότητες των Μητροπολιτικών Συμβουλίων ανήκει η διαχείριση όλων των ευρισκομένων εντός των ορίων της Ιεράς Μητροπόλεως, Ιερών Ναών, Ιερών Μονών, καθώς και εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και ιερών προσκυνημάτων και συνεπώς και του Π.Ι.Ι.Ε.Τ. 

*φωτογραφια: www.tiniaki.com